พรรคภูมิใจไทยเสนอร่างพระราชบัญญัตินิรโทษกรรม แก่ผู้กระทำความผิดเนื่องในการชุมนุมของกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย และกลุ่มแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ

โดยให้เหตุผลว่าเพื่อความสมานฉันท์ และมีนักการเมือง และผู้เกี่ยวข้องในแวดวงมหาดไทยโดยเฉพาะแวดวงการปกครองท้องถิ่น ออกมาให้ความเห็นสนับสนุนหลายราย

ที่น่าสังเกตก็คือ ในจำนวนผู้สนับสนุนกฎหมายนี้ มีนักวิชาการรวมอยู่ด้วย คือท่านอธิการบดีสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) ซึ่งสนับสนุนความมุ่งหมายในการสมานฉันท์ทางการเมือง

แต่ผู้เขียนสงสัยว่า ความมุ่งหมายสำคัญของการตรากฎหมายนิรโทษกรรมครั้งนี้ จะอยู่ที่ความสมานฉันท์จริงหรือ ?

สาระสำคัญของกฎหมายนิรโทษกรรมคือ ไม่เอาผิดต่อผู้กระทำผิดซึ่งตามร่างกฎหมายนิรโทษกรรมนี้ มี 3 ประการ

1. กำหนดให้มีผลเป็นการนิรโทษกรรมการกระทำทั้งหลาย ของคนทั้งสองกลุ่ม ไม่ว่าเกิดขึ้นในสถานที่ใด ซึ่งเกี่ยวกับการชุมนุมการเมือง ไม่ว่าในฐานะตัวการผู้สนับสนุน ผู้ใช้ หรือผู้ถูกใช้ คือหากการกระทำนั้นผิดกฎหมาย ก็ให้ผู้กระทำพ้นจากความผิดและความรับผิดทั้งทางอาญาและทางแพ่งอย่างสิ้นเชิง

2. กำหนดเวลาที่พึงได้รับนิรโทษกรรมของแต่ละกลุ่มเอาไว้แตกต่างกัน โดยนิรโทษกรรมการกระทำของกลุ่มพันธมิตร ซึ่งได้กระทำระหว่างวันที่ 25 พฤษภาคม 2551 ถึงวันที่ 3 ธันวาคม 2551

ส่วนการนิรโทษกรรมการกระทำของกลุ่มแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาตินั้น จำกัดการนิรโทษเอาไว้เฉพาะระหว่างวันที่ 26 มีนาคม ถึงวันที่ 14 เมษายน 2552

3. กำหนดการนิรโทษกรรมแก่เจ้าพนักงานหรือผู้ช่วยเจ้าพนักงาน ซึ่งกระทำความผิดต่อผู้ร่วมชุมนุมทั้งสองกลุ่ม ไม่ว่าการกระทำนั้น จะเป็นการออกคำสั่งหรือปฏิบัติตามคำสั่ง โดยให้ผู้กระทำพ้นจากความผิดและความรับผิด ทั้งทางอาญาและทางแพ่ง

จากสาระสำคัญสามประการนี้ หากเราควรตรวจดู ขอบเขตความหมายของข้อเสนอในการนิรโทษกรรมครั้งนี้ เราจะพบว่า การนิรโทษกรรมครั้งนี้ เป็นการนิรโทษกรรมทั้งแก่ฝ่ายต่อต้านรัฐบาลและนิรโทษกรรมแก่ฝ่ายรัฐบาล (ในอดีต) เสียเอง

การนิรโทษกรรมแก่ฝ่ายต่อต้านรัฐบาล โดยมุ่งให้คลายความรู้สึกต่อต้านรัฐบาลลงนั้นเป็นเรื่องที่เราพอเข้าใจได้ว่า เป็นไปเพื่อสมานฉันท์

แต่การนิรโทษกรรมฝ่ายรัฐบาลและเจ้าหน้าที่ของรัฐที่กระทำผิดต่อผู้ชุมนุมนั้น มีข้อควรสงสัยว่า จะช่วยให้เกิดสมานฉันท์ขึ้นอย่างไร ?

ฝ่ายต่อต้านรัฐบาลที่ได้ประโยชน์จากกฎหมายนิรโทษกรรม พวกแรกได้แก่ การนิรโทษกรรมผู้ร่วมการชุมนุมฝ่ายพันธมิตร ซึ่งครอบคลุมไปถึง การกระทำผิดต่อความมั่นคงของรัฐ ตั้งแต่เข้ายึดทำเนียบรัฐบาล จนถึงยึดสนามบินสุวรรณภูมิ เป็นเวลารวม 193 วัน อันเนื่องมาจากการคัดค้านรัฐบาลสมัครและสมชาย

และพวกที่สอง ซึ่งเป็นฝ่ายต่อต้านรัฐบาลในเวลาต่อมา ได้แก่กลุ่มแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ ซึ่งจะได้ประโยชน์ในแง่พ้นผิดในการกระทำความผิดต่อความมั่นคงของรัฐ

ตั้งแต่การเข้ายึดทำเนียบรัฐบาลไป จนกระทั่งการเข้าระงับการประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียนเป็นเวลารวม 21 วัน อันเป็นช่วงที่พวกเขาทำการคัดค้านรัฐบาลอภิสิทธิ์

ข้อที่ควรสังเกตก็คือ ผู้นำของคนทั้งสองกลุ่มนี้ ต่างพากันคัดค้านกฎหมายนิรโทษกรรมและยืนยันว่า การกระทำของตนเป็นการกระทำที่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญ เป็นไปเพื่อพิทักษ์รักษาระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตย และประสงค์จะต่อสู้คดีจนถึงที่สุด ซึ่งข้ออ้างของทั้งสองกลุ่มนี้ จะมีน้ำหนักเพียงใด ยังไม่ขอกล่าวในบทความนี้

กลุ่มที่ได้ประโยชน์จากการนิรโทษกรรมครั้งนี้อย่างเห็นได้ชัดอีกกลุ่มหนึ่ง คือกลุ่มผู้ดำรงตำแหน่งอยู่ในรัฐบาล ซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐ ซึ่งอยู่ในระดับผู้มีอำนาจบังคับบัญชาสูงสุด กับเจ้าหน้าที่ของรัฐซึ่งปฏิบัติตามคำสั่งในการปราบปรามผู้ชุมนุม ซึ่งถึงกับเกิดบาดเจ็บล้มตาย

เห็นได้ว่าเป็นการใช้อำนาจเกินสมควรแก่เหตุ และนับเป็นกลุ่มที่ควรจับตามองว่า อาจได้รับประโยชน์จากการนิรโทษกรรมครั้งนี้ไปโดยไม่ชอบธรรม

เหตุผลสำคัญก็คือ ในแง่กฎหมายนั้น เจ้าหน้าที่ของรัฐฝ่ายที่ปฏิบัติตามคำสั่งของผู้บังคับบัญชาผู้มีอำนาจหน้าที่นั้น ถือได้ว่าปฏิบัติตามคำสั่งเจ้าพนักงาน บรรดาเจ้าหน้าที่เหล่านี้ แม้ไม่มีกฎหมายนิรโทษกรรม เพียงแต่อ้างว่าตนกระทำตามคำสั่งของเจ้าพนักงานก็ย่อมได้รับประโยชน์จากมาตรา 70 แห่งประมวลกฎหมายอาญาอยู่แล้ว

ดังที่ประมวลกฎหมายอาญากำหนดไว้ว่า

"ผู้ใดกระทำตามคำสั่งของเจ้าพนักงาน แม้คำสั่งนั้นจะมิชอบด้วยกฎหมาย ถ้าผู้กระทำมีหน้าที่หรือเชื่อโดยสุจริตว่ามีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามผู้นั้นไม่ต้องรับโทษ เว้นแต่จะรู้ว่าคำสั่งนั้นเป็นคำสั่งซึ่งมิชอบด้วยกฎหมาย "

กรณีจึงไม่มีเหตุผลเพียงพอ ที่จะต้องออกกฎหมายนิรโทษกรรมเจ้าหน้าที่ของรัฐเลย เพราะเมื่อทำตามคำสั่งเจ้าพนักงานแล้ วก็ไม่ต้องรับโทษอาญาใด ๆ ส่วนความรับผิดทางแพ่งนั้น ก็ได้รับการคุ้มครองโดยพระราชบัญญัติความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ พ.ศ.2539 อยู่แล้ว

เราจึงไม่มีทางเข้าใจเป็นอื่นไปได้ว่า การเสนอให้ตรากฎหมายนิรโทษกรรมครั้งนี้ นอกเหนือจากข้ออ้างว่าเพื่อความสมานฉันท์แล้ว ก็เป็นไปเพื่อประโยชน์ของบรรดานักการเมืองและเจ้าพนักงานผู้มีอำนาจบังคับบัญชา สั่งการให้เจ้าหน้าที่ของรัฐกระทำความผิดนั่นเอง

และด้วยเหตุนี้เอง ในร่างกฎหมายนิรโทษกรรมครั้งนี้ จึงระบุไว้ว่า ให้เจ้าพนักงานพ้นผิดไป ไม่ว่าจะได้กระทำในฐานะผู้ออกคำสั่ง หรือผู้ปฏิบัติตามคำสั่ง

ข้อน่าคิดก็คือ ในเมื่อผู้ปฏิบัติตามคำสั่ง เขาย่อมได้ประโยชน์จากกฎหมายที่มีอยู่อยู่แล้ว และไม่จำเป็นต้องได้รับนิรโทษกรรมอะไรอีก การตรากฎหมายครั้งนี้ จึงไม่ได้เป็นไปเพื่อประโยชน์ของเจ้าหน้าที่ผู้รับคำสั่ง แต่เป็นไปเพื่อนิรโทษกรรมผู้ออกคำสั่งเท่านั้น

การนิรโทษกรรมนี้ก็คือ นิรโทษกรรมนักการเมืองด้วยกัน ผู้ออกคำสั่งโดยมิชอบนั่นเอง ตั้งแต่ผู้ดำรงตำแหน่งต่าง ๆ ในคณะรัฐมนตรีในขณะเกิดเหตุ ที่มีส่วนในการออกคำสั่งให้ใช้กำลังสลายการชุมนุมเมื่อวันที่ 7 ตุลาคม 2551

และในเหตุอื่นๆ และเมื่อเกิดเหตุบาดเจ็บล้มตายแล้ว กลับไม่สั่งระงับเหตุ การละเว้นไม่ระงับเหตุร้ายเช่นนั้น เป็นเหตุให้การใช้กำลังโดยชอบ ลุกลามกลายเป็นการกระทำผิดต่อชีวิตร่างกายของประชาชน

เมื่อการนิรโทษกรรมครั้งนี้ จึงไม่ใช่นิรโทษกรรมเจ้าพนักงานระดับผู้ปฏิบัติตามคำสั่งแต่อย่างใด เพราะถึงไม่นิรโทษกรรมเขา ก็ไม่ต้องรับโทษอยู่แล้ว

ด้วยเหตุนี้ จึงกล่าวได้ว่า เป็นการออกกฎหมายนิรโทษกรรมเพื่อสมานฉันท์ จึงฟังไม่ขึ้น แต่น่าจะเรื่องการเมืองมากกว่า เป็นไปได้ว่า จะเป็นบันไดขั้นแรกที่จะเปิดประตูนำไปสู่การนิรโทษกรรมผู้เกี่ยวข้องรายอื่น ๆ ต่อไป

นักปราชญ์แต่โบราณมาได้แสดงทรรศนะไว้ว่า การนิรโทษกรรมเป็นสิ่งที่ไม่ควรกระทำเพราะ หลักที่ว่า "ผู้ใดทำผิด ผู้นั้นต้องรับผิดเพื่อการกระทำของตน" เป็นหลักศักดิ์สิทธิ์

หากทำให้เสื่อมไปแล้ว สังคมย่อมจะปั่นป่วน ประชาชนจะสับสน เยาวชนจะไม่มีหลักยึด และในที่สุด การออกกฎหมายยกเว้นความผิด ก็จะปราศจากขอบเขต

พลาโต้ (Plato) ซึ่งคัดค้านการออกกฎหมายยกเว้นผู้กระทำผิดพ้นผิด จึงกล่าววาจาอมตะไว้ตอนหนึ่งว่า

" การทำความผิดนั้นนับเป็นสิ่งชั่วร้าย แต่ยังต้องนับว่าเป็นสิ่งชั่วร้ายลำดับสอง เพราะสิ่งชั่วร้ายอันดับหนึ่งก็คือ การปล่อยให้ผู้กระทำความผิดลอยนวล "

ที่มา มติชน