คนผู้หนึ่ง
สามารถมีอายุยืนยาวปานใด หามีความสำคัญไม่
ประการสำคัญคือ ต้องดูว่า มีชีวิตเยี่ยงไร
มีชิวิตอย่างมีคุณค่าหรือไม่ (1)

ช่วงเวลาที่มืดมิดที่สุด ก่อนอรุณจะรุ่ง
มีแต่แสงโคมไฟเรืองรองที่สุด
เนื่องเพราะมันกำลังเผาผลาญตนเอง

มันไม่เสียดายกับการเผาผลาญตนเอง
เพื่อส่องแสงสว่างแก่ผู้อื่น

คนก็เช่นเดียวกัน
คนผู้หนึ่ง หากไม่เสียดายกับการเผาผลาญตัวเอง

ไม่ว่าอยู่ในภาวะมืดมนปานใด
ล้วนสามารถเปล่งแสงสว่างได้ ...

เนื่องเพราะโคมไฟ
มีแต่อยู่ในความมืด จึงเปล่งแสงสว่างของมัน
พอถึงยามกลางวัน ก็ไม่มีประโยชน์แล้ว

ในโลก มีเรื่องมากหลาย ล้วนเป็นเช่นนี้ (2)

(1) จากนวนิยายเรื่อง เพชฌฆาตดาวตก แปลโดย น.นพรัตน์
(2) จากนวนิยายเรื่อง พญามังกรเจ็ดดาว แปลโดย น.นพรัตน์

บทศึกษา

บทบาทและผลกระทบจากการดำรงอยู่ของคน ๆ หนึ่ง พิจารณาได้จากหลายขอบเขต

อันดับแรกคือ ต่อครอบครัว (สามี-ภริยา-บุตร-ธิดา)

อันดับที่สองคือ ต่อญาติพี่น้อง

อันดับที่สามคือ ต่อกลุ่มคนที่เขาทำงานอยู่ด้วยในองค์กรหนึ่งๆ

อันดับที่สี่คือ ต่อสังคมท้องถิ่นที่เขาพำนักอาศัย

อันดับที่ห้าคือ ต่อพี่น้องร่วมชาติในประเทศ

อันดับที่หกคือ ต่อประชาชนในประเทศที่อยู่ร่วมในภูมิภาค

อันดับที่เจ็ดคือ ต่อชาวโลกทั้งมวล

อันดับที่แปดคือ ต่อสิ่งที่มีชิวิตทั้งปวง

อันดับที่เก้าคือ ต่อสภาวะแวดล้อมของธรรมชาติทั้งปวง

บทบาทและผลกระทบของคนหนึ่ง ๆ ต่อสิ่งดังกล่าวข้างต้น จำแนกได้เป็น 2 ประเภทคือ ประการแรกให้คุณ ประการที่สองให้โทษ ประการที่สาม ไม่มีผล

สำหรับประการแรกและประการที่สอง ยังมีระดับของการให้คุณและให้โทษ

คุณค่าแห่งการดำรงอยู่ของคนผู้หนึ่ง จึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับเพศ วัย ฐานะ เชื้อชาติ ผิวพรรณ ศาสนา หรือปัจจัยอื่น ๆ ในทำนองเดียวกัน

หากแต่ขึ้นอยู่กับคุณประโยชน์ หรือผลกระทบที่คนผู้นั้น มีต่อสิ่งต่าง ๆ มาก-น้อยเพียงใด

หวนกลับไปดูอดีตวีรบุรุษและผู้ยิ่งใหญ่ในประวัติศาสตร์ทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็นสมเด็จพระนเรศวรมหาราช, พ่อขุนรามคำแหง, นายปรีดี พนมยงค์, ดร. ป๋วย อึ้งภากรณ์ คนเหล่านี้ ล้วนแต่เป็นผู้ที่สร้างคุณประโยชน์ต่อมหาชนทั้งสิ้น

คนเรา จึงควรต้องเรียนรู้การ "ให้" เรียนรู้การเสียสละ และเรียนรู้การแบ่งปัน

การเสียสละ ในบางเรื่องและในบางครั้ง อาจไม่เพียงแค่ด้วยเงินทองหรือหยาดเหงื่อ แต่ด้วยเลือดเนื้อและชีวิต

สำหรับ บางคน ขอเพียงแต่เป็นเรื่องที่คุ้มค่าต่อการเสียสละ พวกเขาก็ไม่เสียดายต่อการ "เผาผลาญ" ตนเอง

ทว่า โลกทุกวันนี้ กลับส่งเสริมให้คน "เห็นแก่ตัว" มากขึ้นทุกที ส่งเสริมให้คนเบียดเบียนและทำร้ายกันมากขึ้นทุกที

ก็ด้วยเหตุที่ โลกมีด้านมืดมน จึงทำให้คนสามารถสร้างคุณค่าของตนเอง ด้วยการเปลี่ยนแปลงมันให้ดีขึ้น

คุณค่าของคน ๆ หนึ่ง แสดงออกโดยการกระทำของเขา แต่ที่สำคัญ ย่อมแสดงออกโดยผ่านการทำงาน เวลาที่ใช้ในการทำงานที่มีประโยชน์ต่อผู้อื่น ในวันหนึ่ง ๆ จึงเป็นเวลาที่มีคุณค่าที่สุด

โดยผ่านเวลานี้ จึงทำให้มนุษย์สามารถเปลี่ยนแปลงโลกและเปลี่ยนแปลงตนเอง จึงทำให้มนุษย์สำนึกถึงเหตุผลและคุณค่าในการดำรงอยู่ของตนเอง

สร้างคุณค่าแห่งการดำรงอยู่ของตนให้มากยิ่งขึ้น เรียนรู้ที่จะเสียสละให้ผู้อื่น

แล้วท่านจะพบว่า ชีวิตของท่าน จะมีความสุขมากขึ้น

หมายเหตุ เผยแพร่ครั้งแรกในหนังสือมติชนสุดสัปดาห์ กย. 2531 แก้ไขปรับปรุง กค. 2552 

อนุญาตให้นำงานในคอลัมน์นี้ ไปใช้ได้ตาม สัญญาอนุญาตของครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า 3.0 ประเทศไทย