ชาติกำเนิดของคน หาได้สำคัญนักไม่
คน.. ทั้งไม่ใช่สุนัข มิใช่อาชา
จะต้องมี "พันธุ์" ดี จึงนับว่าดีได้
คนที่คิดจะเป็นบุคคลเยี่ยงไรนั้น ล้วนอยู่ที่ตัวมันเองทั้งสิ้น (1)

คนผู้หนึ่ง ที่แท้เป็นคนเยี่ยงไร
ที่แท้สมควรประพฤติตนเยี่ยงไร
ล้วนขึ้นอยู่กับการตัดสินใจของตัวเอง (2)

สุนัขหรืออาชา จะดีหรือไม่ ผู้เชี่ยวชาญบอกว่า ต้องตรวจสอบจากสายพันธุ์
สุนัขอัลเซเชียนที่ดีนั้น ว่ากันว่า สายพันธุ์ต้องบริสุทธิ์สืบเนื่องกันถึงเจ็ดรุ่น ม้าแข่งก็เช่นเดียวกัน

หิโตปเทศ กล่าวว่า "การกิน การนอน กลัว เมถุน" เหล่านี้ เท่าเทียมกันแก่คนกับเดรัจฉาน
มนุษย์มีภาวะเป็นพิเศษ แปลกกว่าเดรัจฉาน ที่ตรง "ความดีบริสุทธิ์" (3)

คนไม่ใช่สัตว์เดรัจฉาน
คนสามารถเรียนรู้ ฝึกฝนและสืบทอดอารยธรรมต่าง ๆ จากบรรพชนรุ่นก่อน ๆ ได้
แต่สัตว์เดรัจฉาน ไม่อาจสร้างและสืบทอดอารยธรรมได้
เช่น เมื่อพันปีที่ผ่านมา ปลากินเหยื่อที่ปลายเบ็ด เช่นไร
ถึงวันนี้ ปลาก็ยังกินเหยื่อที่ปลายเบ็ด เช่นนั้น

ชาติกำเนิดของคน ใช่ว่าจะไม่สำคัญ
คนที่เกิดในตระกูลเศรษฐี
อย่างไร ก็ย่อมแตกต่างกับคนที่เกิดในตระกูลยาจก

แต่ชาติตระกูล มิได้ชี้ขาด ความดีหรือความเลวของคน
มิได้ชี้ขาดความสำเร็จ-ล้มเหลว หรือความทุกข์-สุขของคนได้

ชาติตระกูลที่ดี เพียงแต่ให้โอกาสมากกว่าหรือดีกว่า
ในการเอื้ออำนวยหรือสนับสนุนให้คน ๆ หนึ่ง
เรียนรู้และฝึกฝนตนเอง ให้เป็นคนดี มีความสามารถได้ง่ายขึ้นหรือเร็วขึ้น

ในประวัติศาสตร์ เคยมีการหลอกลวงว่า
คนบางคน มีชาติกำเนิดที่สูงส่ง เหนือกว่าคนทั้งปวง
เพื่อให้มีความชอบธรรมในการปกครองคนอื่น ๆ

บ้างอ้างว่า ตนเองเป็นเทพเจ้า
บ้างอ้างว่า ตนเองเป็น บุตรของสวรรค์
บ้างอ้างว่า ตนเองเป็นผู้มีบุญหนักศักดิ์ใหญ่
บ้างอ้างว่า ตนเองมีชาติตระกูลที่สูงส่ง
ลงมาเกิดบนโลกมนุษย์ เพื่อปกครองคนทั่วไป

ประวัติศาสตร์และวิทยาศาสตร์ บอกเราว่า
การแอบอ้างทำนองนี้ ล้วนเป็นการโกหกหลอกลวงของคนเจ้าเล่ห์แสนกล ทั้งสิ้น

คน ๆ หนึ่ง แท้ที่จริง เป็นคนเยี่ยงไร
สมควรประพฤติตนเยี่ยงไร จึงขึ้นอยู่กับการตัดสินใจของตัวเองทั้งสิ้น
จึงขึ้นอยู่กับกรรมหรือการกระทำของตัวเองทั้งสิ้น

การกระทำอันประกอบด้วยเจตนาของคนนี้ พุทธศาสนาเรียกว่า "กรรม" เป็นบรรทัดฐานที่ใช้วัดคุณค่าของคน ทั้งเป็นอำนาจแท้จริง ที่ทำให้คนทุกข์-สุข หรือดี-เลว มีสุคติ หรือมีทุคติในเบื้องหน้าของชีวิต

ตั้งแต่อดีต ตราบจนถึงปัจจุบัน
คนที่เกิดในชาติตระกูลที่ดี แต่เป็นคนเลวหรือไร้สามารถ มีตัวอย่างไม่น้อย

คนที่ประสบความสำเร็จในชีวิต เป็นคนดี ปรึชาสามารถ จำนวนมาก
ก็ไม่ได้กำเนิดในชาติตระกูลที่สูงส่ง

เหล่านี้ เป็นประจักษ์พยานถึงอำนาจของการกระทำ อำนาจของความประพฤติและความเพียรพยายามของคนเรา
นี่คือ พลังวิริยภาพของมนุษย์ ในการกำหนดชะตากรรมของตนเอง

(3) จากคาถาบทที่ 25 ในบทนำของหนังสือ หิโตปเทศ แปลโดย เสฐียรโกเศศ

หมายเหตุ เผยแพร่ครั้งแรกใน มติชนสุดสัปดาห์ มกราคม 2532 แก้ไขปรับปรุง ตุลาคม 2552 

อนุญาตให้นำงานในคอลัมน์นี้ ไปใช้ได้ตาม สัญญาอนุญาตของครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า 3.0 ประเทศไทย